Türkiye’de yaşlı nüfusun artışıyla birlikte yalnız yaşayan bireylerin karşılaşabileceği sağlık sorunları tekrar gündeme geldi.
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre, yalnız yaşayan yaşlıların yüzde 14,3’ünün aynı şehirde ikamet eden çocuğu yok.
Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Müge Yaşar, bu durumun sadece barınma veya aile desteğiyle ilgili olmadığını, ileri yaşlarda sosyal izolasyonun beyin ve ruh sağlığı üzerinde de olumsuz etkiler yaratabileceğini ifade etti.
Yaşlı bireylerin sağlık problemlerinin zamanında tespitinde sosyal çevrenin önemine dikkat çeken Yaşar, aile desteğinin uzakta olmasının kronik hastalıkların takibini zorlaştırabileceğini belirtti.
‘TEK BAŞINA YAŞAMAK İLE YALNIZLIK AYNI DEĞİL’
Tek başına yaşamanın, yalnızlık hissinin ve sosyal izolasyonun farklı kavramlar olduğunu vurgulayan Yaşar, her yalnız yaşayan yaşlının psikiyatrik açıdan risk altında olmadığını dile getirdi.
Yaşar, “Fiziksel olarak tek başına yaşamak ile subjektif bir duygu olan yalnızlık veya objektif bir durum olan sosyal izolasyon birbirinden ayrıdır. Tek başına yaşayan her yaşlı mutlaka psikiyatrik risk grubunda değildir; eğer kişinin güçlü bir sosyal ağı, zihinsel meşguliyetleri ve fiziksel aktiviteleri varsa sağlığını koruyabilir” dedi.
Eş kaybı, emeklilik ve kronik hastalıklar nedeniyle sosyal çevrenin daralmasının ise izolasyon riskini artırabileceğine vurgu yaptı.
SOSYAL İZOLASYON FİZİKSEL SAĞLIĞI DA ETKİLİYOR
Sosyal bağlantı eksikliğinin yalnızca ruhsal sorunlarla sınırlı kalmadığını dile getiren Yaşar, araştırmalarda sosyal izolasyon ile erken ölüm ve çeşitli hastalıklar arasında ilişki bulunduğunu aktardı.
Yaşar, ABD’de yayımlanan bir raporda kronik sosyal izolasyonun erken ölüm riski açısından günde 15 sigara içmekle eşdeğer olduğu bilgisini paylaştı.
2025 yılında Aging Clinical and Experimental Research dergisinde yayımlanan ve 86 çalışmayı kapsayan bir meta-analize de değinen Yaşar, sosyal izolasyonun tüm nedenlere bağlı ölüm riskinde yüzde 35’lik artış ile ilişkili olduğunu belirtti.
Sosyal bağlantı eksikliğinin kalp hastalığı ve inme riskleriyle de bağlantılı olduğunu ifade eden Yaşar, bu oranların sırasıyla yüzde 29 ve yüzde 32 olduğunu aktardı.
Sosyal izolasyonun günlük yaşam alışkanlıklarını da olumsuz yönde etkileyebileceğini belirten Yaşar, ilaçların düzenli kullanımında, dengeli beslenme ve kişisel hijyenin sürdürülmesinde zorluklar yaşanabileceğini söyledi.
‘SOSYAL İZOLASYON DEMANS RİSKİNİ YÜZDE 50 ARTIRABİLİR’
Sosyal etkileşimin beyin sağlığı açısından kritik öneme sahip olduğunu vurgulayan Yaşar, kronik yalnızlık ve sosyal izolasyonun bilişsel gerileme ile ilişkisine dikkat çekti.
Yaşar, “Güncel araştırmalar, kronik yalnızlık ve sosyal izolasyonun yaşlı bireylerde demans gelişim riskini yaklaşık yüzde 50 oranında artırdığını ortaya koymuştur” dedi.
Tek başına yaşayan bireylerde unutkanlık ve bilişsel değişimlerin gözlemlenmesinin gecikebileceğini söyleyen Yaşar, evde kişinin günlük davranışlarını izleyebilecek birinin olmamasının erken değerlendirmeyi zorlaştırdığını belirtti.
DEPRESYON İLE DEMANS KARIŞABİLİR
İleri yaştaki depresyonun bellek sorunları ve zihinsel yavaşlamayla kendini gösterebildiğini ifade eden Yaşar, bu durumun bazı vakalarda “yalancı demans” olarak adlandırılan tabloya yol açabileceğini belirtti.
Yaşar, “Ağır depresyon yaşlılarda zihinsel yavaşlama ve bellek sorunlarına sebep olarak ‘Pseudodemans’ (Yalancı Demans) tablosu oluşturabilir” şeklinde konuştu.
Depresyon kaynaklı bilişsel problemler ile demansın ayırt edilebilmesi için uzman değerlendirmesi gerektiğinin altını çizdi.
BULGULAR YAŞLILIĞIN DOĞAL SONUCU OLARAK GÖRÜLMEMELİDİR
Yaşlılıkta depresyonun her zaman belirgin üzüntü ya da ağlama ile tezahür etmediğini dile getiren Yaşar, bazı belirtilerin bedensel yakınmalar şeklinde görülmesi gerektiğine dikkat çekti.
Sürekli yorgunluk, uzun süreli uyku bozuklukları, iştahsızlık, isteksizlik ve geçmeyen beden ağrılarının depresyonla ilişkili olabileceğini söyledi.
Yaşar, “Bu semptomlar genellikle yaşlılığın doğal bir sonucu olarak algılanıp gözden kaçırılmaktadır”
AİLELERE UYARI: SOSYAL İLİŞKİLERİN DESTEKLENMESİ GEREKEN BİR DURUMDUR Bireyleri farklı şehirlerde bulunan çocuklarıyla düzenli takip edilmesinin önemine değinen Yaşar, bu süreçte kişinin bağımsızlığını kısıtlayacak aşırı kontrolcü yaklaşımlardan kaçınılması gerektiği konusunda uyarıda bulundu. K komşuluk ilişkileri, arkadaş çevresi gibi unsurların yanı sıra düzenli yürüyüşler yapmak ve hobi gruplarında yer almak gibi faaliyetlerin desteklenmesini öneren Yaşar; ailelerin özellikle davranış değişikliklerine dikkat etmeleri gerektiğini belirtti. Daha önce sosyal olarak aktif olan bir bireyin telefonlara geç yanıt vermesi veya dışarı çıkmak istememesi gibi durumların değerlendirilmeye alınması gereken işaretler olduğuna dikkat çekti. Ayrıca ses tonundaki donuklaşma veya kişisel bakımın ihmal edilmesi de dikkate alınmalıdır. Eğer bu belirtilere şüphecilik veya halüsinasyonlar eşlik ediyorsa ya da kişi yaşamaktan vazgeçmek istediğine dair ifadeler kullanıyorsa vakit kaybetmeden psikiyatrik yardım alınmasının gerekliliğinin altını çizdi.
